Duklja

Ostaci antičkog grada Duklje, najznačajnijeg urbanog centra na teritoriji Crne Gore u doba rimske dominacije, nalaze se na urbabizovanom području današnje Podgorice, na prostoru između rijeke Zete, Morače i potoka Širalije. Obale ovih rijeka služile su kao prirodna zaštita i istovremeno predstavljale granicu teritorijalnog  širenja naselja.

Grad je bio lociran u neposrednoj blizini glavne rimske saobraćajnice Narona (Vid kod Metkovića) – Scodra (današnji Skadar) sa kojom je bio povezan lokalnim krakom.

Duklja se prvi put javlja pod imenom Doclea u djelima Ptolomeja u II vijeku, dok poznati rimski pisac Plinije iz I vijeka ne pominje Docleu kao naselje, iako dosta govori o ilirskom plemenu Docleati, na čijoj se teritoriji nalazila i po kojem je dobila ime. Osnovana je početkom I vijeka n.e., u početku kao manji kastel koji ubrzo prerasta u veliki utvrđeni grad. Krajem I vijeka, za vrijeme vladavine Vespazijana, dobija status municipijuma. Poslije Dioklecijanovih reformi i osnivanja provincije Prevalis (279. godine) postaje njen centar. Kroz čitavu antiku i rani srednji vijek Duklja je predstavljala važan politički, kulturni i religiozni centar toga kraja, tako da kasnije i cijela oblast po njoj dobija ime.

Iako prirodno zaštićena sa tri strane (vodenim tokovima Zete, Morače i Širajlije), Duklja je bila opasana visokim i jarkim bedemima čija se debljina kretala od 2 do 2,30 m. Njihovi su ostaci sačuvani na čitavom potezu, ponegdje samo u temeljima a na pojedinim mjestima i sa kulama. U utvrđeni grad se ulazilo preko mostova od kojih je jedan išao preko Širalije, a drugi preko Morače. Duklja je urbanistički bila riješena po poznatim antičkim šemama, ali i sa izvjesnim odstupanjima zbog prilagođavanja konfiguraciji terena. Dvije široke ulice koje su se sjekle pod pravim uglom su dijelile grad na četiri dijela. Na krajevima glavne ulice – Via principalis, koja se pružala u pravcu zapad – istok i vezivala mostove na Širaliji i Morači, nalazile su se kapije. Duž nje su bile lijepe antičke građevine – hramovi boginja Rome i Dijane sa brojnim skulpturama, reljefnim medaljonima i natpisima, raskošne palate, trijumfalni slavoluk, terme sa bazenima i podnim mozaicima i drugi urbani objekti.

Razvoj hrišćanske crkvene organizacije u provinciji Prevalis i Duklji kao njenom centru možemo pratiti na osnovu istorijskih izvora i arheoloških ostataka. Istoričar umjetnosti B.Borozan smatra da se „prvo sjedište Dukljanske episkopije može povezati sa izgradnjom trikonhalne crkve u Doljanima i to još u četvrtom vijeku. Širenjem hrišćanstva na prostorima Prevalitane i usljed okolnosti nastalih nakon Teodosijevog dekreta, episkopsko sjedište se nešto kasnije prenosi na prostore Duklje –intra muros- u novosagrađenu baziliku A, da bi konačno, sa topičkim izmještanjem grada (zajedno sa civilnim institucijama) nakon devastacija municipijuma Duklje, bilo prenešeno i episkopsko sjedište u novosagrađenu katedralnu crkvu na Martinićkoj gradini“.

Snadbijevanje grada vodom je vršeno sistemom vodovoda. Glavni vodovod je išao od Cijevne preko Ćemovskog polja, Ribnice i Zlatičkog, a drugi, sporedni, sa brda Lise iznad izvora Širalije. Grad je imao i svoju kanalizaciju, a ostaci ovih objekata – vodovoda i kanalizacije – sačuvani su i otkriveni na više mjesta.

Godine 1873, na Duklji je otkrivena „Podgorička čaša“, koja se sada čuva u Ermitažu u Sankt Peterburgu.

Na osnovu istorijskih podataka, sačuvanih ostataka arhitekture, mnoštva fragmenata monumentalne arhitektonske plastike, epigrafskih spomenika i bogatstva grobnih inventara, moguće je sagledati nekadašnju ljepotu i bogatstvo Duklje, kao i pratiti sve promjene koje su nastajale u toku njenog viševjekovnog i burnog trajanja.

IZVOR: Kulturna baština Podgorice, grupa autora. Godina izdanja: 2011. Izdavač: JU Muzeji i galerije Podgorice


ZELENO LICE PODGORICE

Podgorica na dva točka

Podgorica na dva točka

Moje drvo

Moje drvo

Kesa je više previše

Kesa je više previše

Mikro 020

Mikro 020

Katastar zelenih površina

Katastar zelenih površina